Natuurlijke cosmetica zoals die op MetOlijf voelt vaak als een frisse keuze: milde ingrediënten, minder “onnodige” toevoegingen en een eerlijke herkomst. Toch komt er in bijna elk potje of flesje een moment waarop je je afvraagt: waarom staat er een conserveringsmiddel op het etiket als het zo natuurlijk is? Kleine hint; een gezonde conserverende werking is altijd beter dan een onveilig product op de markt brengen.
Conservering is niet “eng” of “onnatuurlijk” op zichzelf. Het is vooral een veiligheidsmaatregel. In dit artikel leggen we uit waarom conserveren nodig is, hoe natuurlijke conserveringssystemen werken, wat het verschil is met bijvoorbeeld parabenen, en hoe je de houdbaarheid van natuurlijke producten beter kunt inschatten. Sinds 2014 ben ik, Mark, de productexpert van MetOlijf en weet inmiddels heel wat over ingrediënten zoals conserveringsmiddelen. Mocht je er na het lezen van dit artikel nog niet uit zijn, of dingen willen weten, stuur me gewoon een mail naar klantenservice @ metolijf.nl
Waarom conservering noodzakelijk is (ook bij natuurlijke formules)
Zodra een product water bevat (zoals een crème, shampoo, toner of gel), kan het een fijne plek worden voor bacteriën, gisten en schimmels. Dat gebeurt niet alleen door “vuil”, maar ook gewoon door gebruik: je vingers, de badkamerlucht, druppels water die langs de dop lopen.
Conservering is er dus in de eerste plaats voor productveiligheid. Niet om een product “chemischer” te maken, maar om te voorkomen dat micro-organismen groeien tot niveaus die irritatie of infecties kunnen veroorzaken.
Er zijn uitzonderingen. Sommige producten hebben van nature een lage kans op besmetting, bijvoorbeeld omdat ze:
- geen water bevatten (100% huidolie, balsem, boters)
- een pH hebben waar micro-organismen slecht op groeien (erg laag of juist hoog)
- zo verpakt zijn dat er bijna geen contact is met lucht/vingers (airless pomp)
- ingrediënten bevatten die de groei al remmen (bijvoorbeeld bepaalde alcoholen of zuren in voldoende concentratie)
Wat is het verschil tussen bacteriën, gisten en schimmels?
Niet elk conserveringssysteem pakt alles even goed aan. Daarom zie je vaak een combinatie van ingrediënten die elkaar aanvullen.
| Micro-organisme | Waar zie je het vaak? | Waar let een formule op? |
|---|---|---|
| Bacteriën | in waterige producten, bij warm en vochtig gebruik | breedwerkende antibacteriële werking |
| Gisten | in producten met plantenextracten/suikers | anti-gist werking en pH-sturing |
| Schimmels | bij potten, vocht, langere open-tijd | anti-schimmel werking en verpakking |
Parabenen: waarom worden ze vaak vermeden?
Parabenen (zoals methylparaben en propylparaben) zijn synthetische conserveermiddelen die lang populair waren omdat ze:
- zeer effectief zijn in lage doseringen
- breed werken tegen schimmels en bacteriën
- stabiel zijn in veel formules
- relatief weinig invloed hebben op geur/structuur
Toch kiezen veel natuurcosmetica-merken (en veel klanten) er bewust voor om parabenen te vermijden. Dat is deels omdat sommige mensen liever geen synthetische conserveermiddelen gebruiken, en deels door het imago en discussies rondom parabenen in de afgelopen jaren.
Bij MetOlijf zie je daarom vaak formules zonder parabenen, SLS en andere veelbesproken toevoegingen, maar mét een doordachte manier om producten veilig te houden. Wil je echt álles weten over parabenen? Lees hier dan het uitgebreide artikel.
Natuurlijke (of natuurvriendelijke) alternatieven uitgelegd
Hieronder ontcijferen we een paar veel voorkomende natuurlijke conserveermiddelen die je relatief vaak ziet in natuurcosmetica. “Natuurlijk” op een label kan soms betekenen: van natuurlijke oorsprong of toegestaan binnen bepaalde natuurcosmetica-standaarden. De nuance zit ’m vaak in herkomst en bewerking maar allen zorgen ze voor een veilige conservering.
Benzylalcohol: natuurlijk aanwezig, functioneel als conserveerder
Benzylalcohol komt van nature voor in sommige planten en etherische oliën, maar wordt in cosmetica meestal gebruikt als gecontroleerd ingrediënt om veilig te conserveren.
Wat doet het goed?
- werkt tegen bepaalde bacteriën en gisten
- wordt vaak gecombineerd met zuren (zoals dehydroacetic acid) voor een breder spectrum
Waar kun je op letten?
- bij een zeer gevoelige huid kan het soms prikkelen, zeker rond de ogen
- het staat ook op de lijst van geurallergenen wanneer het als geurcomponent aanwezig is (dat is contextafhankelijk)
Kaliumsorbaat: sterk tegen gisten en schimmels
Kaliumsorbaat (potassium sorbate) wordt veel gebruikt in “mildere” conserveringssystemen, zeker in producten met een zure pH.
Wat doet het goed?
- remt vooral gisten en schimmels
- werkt goed in combinatie met andere conserveerders
Waar zit de beperking?
- het is minder sterk tegen sommige bacteriën, dus je ziet het vaak als onderdeel van een mix
- het werkt het beste bij een lagere pH (formule moet daarop ontworpen zijn)
Tocoferol (vitamine E): natuurlijke antioxidanten, geen volledige conserveerder
Tocoferol is een topper in natuurlijke huidverzorging, maar belangrijk om goed te begrijpen: het is vooral een antioxidant, geen complete conservering tegen bacteriën en schimmels. De tocoferolrijke extracten geven een goede boost aan de houdbaarheid van je producten.
Wat doet het wél?
- vertraagt het ranzig worden van oliën (oxidatie)
- beschermt lipiden en draagt bij aan productstabiliteit
Wat doet het niet (voldoende)?
- het voorkomt geen microbiële groei in producten met water
Vitamine E is dus ideaal in oliën, serums en balsems, maar in een crème met water is het niet genoeg als enige “conservering”.
Hoe werken conserveringssystemen in de praktijk?
In moderne natuurcosmetica zie je vaak “hurdle technology”: meerdere kleine barrières die samen sterk zijn, zonder dat één ingrediënt hoog gedoseerd hoeft te worden. Denk aan:
- pH-aanpassing: micro-organismen houden van een neutrale pH; veel formules sturen bewust zuurder
- chelators en verdikkingsmiddelen (bijv. sodium phytate): binden metalen die microben nodig hebben
- antioxidanten: beschermen oliën en vetten tegen oxidatie
- verpakking: airless pompen en kleine openingen verminderen besmetting, zoals bijvoorbeeld van onze Moisturizing Relief Cream
- combinaties van milde conserveerders: om een breed spectrum te halen
Deze aanpak past bij het idee van natuurcosmetica: effectief, doordacht en zo mild mogelijk. Zo geniet je van veilige natuurlijke ingredienten die antimicrobieel werken, zonder dat er schadelijke synthetische conserveringsmiddelen aan te pas komen.
Voordelen en nadelen: synthetisch versus natuurlijke systemen
| Type conservering | Pluspunten | Minpunten |
|---|---|---|
| Klassiek synthetisch (bijv. parabenen) | zeer effectief, breed spectrum, stabiel | past niet bij ieders voorkeur/merkfilosofie en wordt daarom niet op MetOlijf aangeboden |
| Natuurvriendelijke systemen (benzylalcohol, kaliumsorbaat e.d.) | vaak goed te combineren met “cleaner” formules, populair binnen natuurcosmetica | soms pH-gevoelig, kan vaker combineren nodig hebben, soms iets kortere houdbaarheid |
| “Zelfconserverend” (zonder traditionele conserveerders) | minimale lijst, fijn voor wie snel reageert | vraagt strakke formulering, verpakking en gebruik; niet voor elk product haalbaar |
| Watervrij (olie/balsem) | weinig risico op bacteriegroei, vaak langere houdbaarheid | kan alsnog oxideren (ranzig) zonder antioxidant; niet altijd geschikt voor elke huidbehoefte |
Natuurlijke producten kunnen fantastisch zijn, maar ze vragen soms net wat meer aandacht in gebruik. Dit helpt:
Let op de PAO (open-pot symbool)
Het open-pot symbool (bijv. 6M, 12M) vertelt hoe lang het product houdbaar is na openen.
Check bewaartips (zeker bij actieve ingrediënten)
Warmte en zonlicht versnellen bederf en oxidatie. Bewaar liever koel en droog, en sluit doppen goed.
Wees alert op veranderingen, zelfs als er natuurlijke conserveringsmiddelen worden gebruikt
Stop met gebruiken als je merkt dat een product:
- ineens anders ruikt (zuur, muf, “bierachtig”)
- zichtbaar schift of draderig wordt
- gas vormt of druk opbouwt in een verpakking
- korrelig of waterig wordt zonder verklaring
Bij twijfel: niet doorsmeren. Je huid is het niet waard.
Waarom sommige formules zonder traditionele conserveermiddelen kunnen
Soms zie je producten die claimen “zonder conserveermiddelen” te zijn. Dat kan kloppen, maar meestal betekent het één van deze drie dingen:
- Watervrij: olie, balm, body butter die alleen op basis van boter is gemaakt (al komt dat in de praktijk zelden voor omdat dat een heel onaangenaam huidgevoel geeft)
- Alcohol- of zuur-gedreven formule: pH en oplosmiddelen maken groei lastig
- Slimme verpakking en snelle omloopsnelheid: airless, kleine verpakkingen, vers geproduceerd
Belangrijk: “zonder conserveermiddelen” is geen garantie dat iets beter of veiliger is. Het betekent vooral dat de formule op een andere manier stabiel is gemaakt.
Tot slot: veilig, mild en eerlijk – dat is het doel
Conserveringsmiddelen in natuurcosmetica zijn er niet om “stiekem synthetisch” te doen, maar om jou te beschermen en het product betrouwbaar te houden. De kunst zit in balans: effectief conserveren zonder onnodige belasting voor de huid.
Bij MetOlijf houden we van producten die doen wat ze beloven: mild waar het kan, krachtig waar het moet, en altijd transparant in keuzes. Als je twijfelt welk product of welke ingrediënten bij jouw huid passen, kun je altijd met ons meedenken: samen een routine bouwen werkt vaak beter dan eindeloos vergelijken.
Wil je dat we een ingrediënt van jouw product ontcijferen? Stuur ons een mailtje naar klantenservice@metolijf.nl en we komen er bij je op terug.
Stuur ons de ingrediëntenlijst (INCI) en vertel kort wat je huidtype is en waar je gevoelig op reageert. Dan leggen we je graag uit wat je ziet staan en waarom.