Retinoïden

Retinoïden zijn vitamine A-achtige stoffen die processen in de huid beïnvloeden die betrokken zijn bij huidvernieuwing, collageen, pigmentatie en het ontstaan van verstoppingen. Tot deze familie behoren onder andere retinol, retinal, retinyl palmitate, retinoïnezuur en modernere vormen zoals Hydroxypinacolone Retinoate, beter bekend als HPR. Retinoïden behoren tot de best onderzochte ingrediënten binnen huidverzorging en dermatologie, vooral wanneer het gaat om zichtbare huidveroudering, rimpels en acne.

Bij MetOlijf vind je verschillende producten uit de Youth Lab Retinol Reboot-lijn: het Youth Lab Retinol Reboot Serum, de Retinol Reboot Nachtcrème, de Retinol Reboot Dagcrème SPF30, het Retinol Reboot Eye Serum en de Retinol Reboot Oogpads. Ondanks de naam draait deze lijn niet alleen om klassieke retinol. In verschillende producten gebruikt Youth Lab juist retinal en Hydroxypinacolone Retinoate, oftewel HPR.

Dat verschil is belangrijk. Retinol is namelijk maar één onderdeel van de retinoïdefamilie. De verschillende vormen moeten soms eerst door de huid worden omgezet voordat ze biologisch actief worden, terwijl andere vormen al veel dichter bij de actieve vorm liggen. Bovendien verschilt de hoeveelheid wetenschappelijk bewijs sterk per retinoïde.

Wat zijn retinoïden?

Retinoïden zijn natuurlijke of synthetische verbindingen die verwant zijn aan vitamine A. Ze kunnen invloed uitoefenen op de activiteit van huidcellen en verschillen daarin van ingrediënten die vooral aan het huidoppervlak werken. Een moisturizer helpt bijvoorbeeld voornamelijk om de huid gehydrateerd en comfortabel te houden, terwijl retinoïden daarnaast biologische processen kunnen beïnvloeden die betrokken zijn bij huidvernieuwing en de structuur van huidweefsel.

Retinoïden worden vooral gebruikt bij fijne lijntjes, rimpels, fotoveroudering, een grove huidstructuur, een ongelijkmatige teint, pigmentvlekken en acne. Niet iedere retinoïde is voor al deze toepassingen even goed onderzocht. Vooral voor tretinoïne bestaat een zeer grote hoeveelheid klinisch onderzoek, terwijl de hoeveelheid onafhankelijke humane data voor nieuwere cosmetische varianten zoals HPR duidelijk kleiner is.

Welke vormen van retinoïden bestaan er?

De bekendste natuurlijke omzettingsroute van vitamine A ziet er vereenvoudigd als volgt uit:

Retinylesters → Retinol → Retinal → Retinoïnezuur

Daarnaast bestaan retinoïden die niet eenvoudig op deze lijn kunnen worden geplaatst, zoals HPR en verschillende synthetische geneesmiddel-retinoïden.

Retinylesters

Retinylesters zijn onder andere Retinyl Palmitate, Retinyl Acetate en Retinyl Propionate. Ze bevinden zich relatief vroeg in de natuurlijke omzettingsroute en moeten via meerdere stappen worden omgezet voordat uiteindelijk retinoïnezuur ontstaat.

Dat betekent niet automatisch dat deze vormen waardeloos zijn of geen plaats hebben in cosmetica. Wel bestaat er voor retinylesters minder overtuigend klinisch anti-agingonderzoek dan voor retinol en tretinoïne. De aanwezigheid van een vitamine A-ester op een ingrediëntenlijst is daarom op zichzelf onvoldoende om sterke anti-agingclaims te maken.

Retinol

Retinol is de bekendste cosmetische retinoïde. De huid zet retinol eerst om naar retinal en vervolgens naar retinoïnezuur. Voor retinol bestaan verschillende humane onderzoeken naar fotoveroudering, huidtextuur, fijne lijntjes en pigmentatie.

Een van de sterkere onderzoeken volgde een formule met 0,1% gestabiliseerd retinol gedurende 52 weken. Na een jaar zagen onderzoekers verbetering van fijne lijntjes en gevlekte pigmentatie en werden daarnaast biologische veranderingen gevonden die onder andere samenhingen met type I-procollageen. Bekijk de studie naar 0,1% retinol.

Retinal

Retinal, ook wel retinaldehyde genoemd, bevindt zich één omzettingsstap dichter bij retinoïnezuur dan retinol. De huid hoeft retinal dus alleen nog om te zetten naar retinoïnezuur voordat de actieve vorm ontstaat.

Voor retinal bestaat inmiddels gecontroleerd humaan onderzoek. In een gerandomiseerde dubbelblinde studie werden crèmes met 0,05% en 0,1% retinaldehyde gedurende drie maanden onderzocht. Beide concentraties verbeterden de huidtextuur. Bij de groep met 0,1% werd daarnaast een significante verandering in de gemeten melanin-index gevonden. Bekijk de studie naar retinaldehyde.

Dat maakt retinal een interessante cosmetische retinoïde, maar de uitspraak dat retinal automatisch beter werkt dan retinol is te eenvoudig. Concentratie, stabiliteit, verpakking, dragersysteem en huidverdraagbaarheid blijven belangrijk.

Retinoïnezuur of tretinoïne

Tretinoïne is all-trans-retinoïnezuur. Dit is een belangrijk verschil met retinol en retinal: tretinoïne hoeft niet eerst naar retinoïnezuur te worden omgezet, omdat het die actieve vorm al is.

Tretinoïne is een geneesmiddel en geen gewoon cosmeticum. Het vormt tegelijkertijd de belangrijkste wetenschappelijke referentie binnen veel onderzoek naar fotoveroudering en acne. Er bestaan klinische studies waarin tretinoïne gedurende maanden of zelfs meerdere jaren werd onderzocht.

Hydroxypinacolone Retinoate of HPR

HPR staat voor Hydroxypinacolone Retinoate. Deze modernere retinoïde-ester wordt steeds vaker in cosmetische producten gebruikt en wordt vaak in verband gebracht met de naam Granactive Retinoid.

Er bestaat inmiddels humaan onderzoek naar formules met HPR. De evidencebase is echter kleiner dan voor retinol en vooral tretinoïne. Bovendien gaat het in verschillende onderzoeken om combinatieproducten met bijvoorbeeld peptiden of andere actieve ingrediënten, waardoor het totale effect niet volledig aan HPR kan worden toegeschreven.

Meer hierover lees je in mijn uitgebreide artikel over Granactive Retinoid en Hydroxypinacolone Retinoate.

Retinyl retinoate

Retinyl retinoate is een minder bekende hybride vitamine A-verbinding. In kleine klinische onderzoeken werden verbeteringen gevonden in rimpels rond de ogen. In één onderzoek werd 0,06% retinyl retinoate vergeleken met 0,075% retinol en liet de onderzochte retinyl-retinoateformule gunstige resultaten zien. Bekijk het onderzoek naar retinyl retinoate.

De onderzoeksgroepen waren echter klein. Het is daarom nog geen ingrediënt met dezelfde hoeveelheid klinische onderbouwing als tretinoïne of retinol.

Adapaleen, tazaroteen en trifaroteen

Adapaleen, tazaroteen en trifaroteen zijn synthetische retinoïden die voornamelijk binnen de dermatologie worden gebruikt. Ze spelen vooral een belangrijke rol bij acne en zijn niet hetzelfde als cosmetisch retinol.

Voor deze medicinale topicale retinoïden bestaat een sterke evidencebase bij acne. Een systematische review van klinische onderzoeken ondersteunt de werkzaamheid van onder andere tretinoïne, adapaleen en tazaroteen. Bekijk de systematische review naar topicale retinoïden bij acne.

Isotretinoïne

Isotretinoïne is 13-cis-retinoïnezuur en is vooral bekend als oraal geneesmiddel voor ernstige acne. Dit is een totaal andere behandeling dan het gebruik van cosmetische retinolproducten en hoort uitsluitend binnen medische begeleiding.

Hoe worden retinoïden in de huid omgezet?

Voor de natuurlijke vitamine A-route kun je de omzetting vereenvoudigd voorstellen als:

Retinyl Palmitate en andere retinylesters → Retinol → Retinal → Retinoïnezuur

Deze omzetting helpt verklaren waarom verschillende retinoïden andere eigenschappen hebben. Retinol moet twee stappen doorlopen om retinoïnezuur te vormen, retinal nog één stap en tretinoïne is al retinoïnezuur.

Het is verleidelijk om daar direct een ranglijst van te maken waarin retinyl palmitate het zwakst is en tretinoïne het sterkst. In een echte huidverzorgingsroutine is het ingewikkelder. Een retinoïde moet stabiel blijven in het product, in voldoende mate beschikbaar zijn voor de huid en in een geschikte concentratie worden toegepast. De complete formule en verpakking zijn daardoor minstens zo relevant.

Daarnaast speelt huidverdraagbaarheid een grote rol. Een theoretisch krachtige formule die voortdurend roodheid en schilfering veroorzaakt kan in de praktijk minder bruikbaar zijn dan een goed geformuleerd product dat maandenlang consequent kan worden gebruikt.

Wat doet retinoïnezuur in de huid?

Retinoïnezuur werkt als een signaalmolecuul. Het kan zich binden aan speciale receptoren in huidcellen, waaronder zogeheten retinoic acid receptors. Via deze receptoren kan uiteindelijk worden beïnvloed welke genen meer of minder actief worden.

Je kunt deze receptoren zien als biologische schakelaars. Wanneer retinoïnezuur zo’n schakelaar beïnvloedt, kunnen processen veranderen die betrokken zijn bij huidvernieuwing, collageen, pigmentatie en verhoorning.

Dat verklaart waarom dezelfde ingrediëntgroep invloed kan hebben op zowel zichtbare huidveroudering als pigmentvlekken en acne. De mechanismen zijn niet exact hetzelfde, maar de achterliggende retinoïde-signaalroutes spelen bij al deze toepassingen een rol.

Waarom veroudert onze huid?

Huidveroudering ontstaat door een combinatie van intrinsieke, biologische veroudering en invloeden van buitenaf. Naarmate we ouder worden veranderen huidcellen, de samenstelling van de dermis en het ondersteunende netwerk van de huid.

Een belangrijk onderdeel van die dermis is collageen. Collageen helpt de huid haar stevigheid en structuur te behouden. Fibroblasten, de cellen die onder andere betrokken zijn bij de productie en het onderhoud van collageen, veranderen met het ouder worden. De balans tussen aanmaak, onderhoud en afbraak van huidstructuren wordt daardoor geleidelijk minder gunstig.

Aan het huidoppervlak zien we dat terug als fijne lijntjes, rimpels, minder elasticiteit, een drogere huid en een minder gelijkmatige structuur. Ook de overgang tussen de opperhuid en lederhuid verandert en de huid verliest geleidelijk een deel van haar veerkracht.

Waarom versnelt zonlicht huidveroudering?

Naast biologische veroudering is UV-straling een belangrijke oorzaak van zichtbare huidveroudering. Langdurige schade door UV noemen we fotoveroudering.

UV-straling kan in de huid processen activeren waardoor bepaalde enzymen sterker actief worden. Een belangrijke groep daarvan zijn de matrixmetalloproteïnasen, of MMP’s. Deze enzymen zijn betrokken bij de afbraak van onderdelen van de extracellulaire matrix, waaronder collageen.

In humaan onderzoek is aangetoond dat UV-blootstelling zulke collageenafbrekende routes kan activeren en dat all-trans-retinoïnezuur bepaalde onderdelen daarvan kan onderdrukken. Bekijk het onderzoek naar UV, collageen en retinoïnezuur.

Fotoveroudering kan uiteindelijk zichtbaar worden als rimpels, grove huidtextuur, verlies van elasticiteit, pigmentvlekken en verslapping. Dat verklaart waarom een goede anti-agingroutine niet alleen moet kijken naar het stimuleren van huidverbetering, maar ook naar het beperken van nieuwe UV-schade.

Waarom vertraagt huidvernieuwing als we ouder worden?

Je leest regelmatig dat jonge huid zich precies iedere 28 dagen vernieuwt en dat dit bij oudere huid bijvoorbeeld vijftig of zestig dagen duurt. Zo exact kunnen we dat niet voor iedereen stellen. Epidermale turnover verschilt tussen personen, lichaamsdelen, leeftijden en huidcondities.

Wat wel duidelijk is, is dat de regeneratieve eigenschappen van de huid veranderen met de leeftijd. De activiteit en communicatie van huidcellen verandert, de epidermale differentiatie verloopt anders en ook de omgeving waarin deze cellen functioneren verandert.

Daarom is de uitspraak dat retinoïden simpelweg “de celvernieuwing weer naar 28 dagen brengen” te eenvoudig. Retinoïden beïnvloeden de epidermale vernieuwing, maar hun werking op huidveroudering omvat ook collageen, de dermale matrix en pigmentverdeling.

Hoe werken retinoïden tegen huidveroudering?

Retinoïden zijn interessant omdat ze verschillende processen tegelijk kunnen beïnvloeden. Ze hebben invloed op de vernieuwing en rijping van cellen in de opperhuid, kunnen processen rond de productie van procollageen stimuleren en beïnvloeden routes die betrokken zijn bij collageenafbraak.

Daarom spreken onderzoekers vaak over remodellering van de huid. Dat is een betere omschrijving dan zeggen dat retinoïden je huid letterlijk jonger maken. Een verouderde of door de zon beschadigde huid kan na langdurig gebruik meetbaar veranderen, maar wordt uiteraard niet biologisch weer twintig jaar oud.

Het verschil met alleen hydratatie is belangrijk. Een moisturizer kan een droogtelijntje snel gladder laten lijken doordat de buitenste huidlaag meer water vasthoudt. Retinoïden kunnen daarnaast gedurende maanden processen beïnvloeden die dieper in de huid plaatsvinden.

Waarom kunnen retinoïden fijne lijntjes verminderen?

Een droogtelijntje kan al snel minder zichtbaar worden door een goede moisturizer. De buitenste huidlaag houdt meer water vast en ziet er daardoor gladder uit. Dat is iets anders dan structurele verandering van huidweefsel.

Bij retinoïden zien we daarnaast effecten die dieper gaan. Onderzoek laat onder andere invloed zien op procollageen, collageenafbrekende routes en de structuur van de epidermis en dermale matrix. Daardoor kan de huid na maandenlange behandeling ook structureel veranderen.

Dat verklaart waarom goede retinoïdestudies vaak maanden of jaren duren. Collageenremodellering gebeurt niet in een week. Claims waarin een retinoïde in enkele dagen structureel rimpels zou verwijderen passen daarom slecht bij wat we over de huidbiologie weten.

Retinoïden en collageen: wat gebeurt er?

Collageen vormt een belangrijk onderdeel van het ondersteunende netwerk in de lederhuid. Vooral type I-collageen komt daar veel voor.

Bij huidveroudering verschuift de balans tussen collageenopbouw en collageenafbraak. UV-blootstelling kan de afbraak versnellen. Retinoïden kunnen op verschillende onderdelen van die balans aangrijpen.

In het 52 weken durende onderzoek met 0,1% retinol werd bijvoorbeeld een hogere expressie van type I-procollageen gevonden. Bekijk het onderzoek naar retinol en procollageen. Bij tretinoïneonderzoek is daarnaast aangetoond dat retinoïnezuur bepaalde door UV geactiveerde collageenafbrekende routes kan beïnvloeden.

Dat vormt een biologische verklaring voor de klinische waarneming dat fijne lijntjes en rimpels na langdurig gebruik minder zichtbaar kunnen worden.

Retinoïden en peptiden: wat is het verschil?

Retinoïden en peptiden worden allebei veel gebruikt in anti-agingproducten, maar werken niet op dezelfde manier. Retinoïden beïnvloeden vitamine A-gerelateerde signaalroutes. Peptiden zijn korte ketens van aminozuren en vormen een veel bredere groep waarbij het effect sterk afhangt van het specifieke peptide.

De ingrediënten kunnen prima binnen dezelfde routine worden gebruikt. Meer over de verschillende soorten peptiden en het bewijs erachter lees je in mijn gids over peptiden, rimpels en huidstevigheid.

Werken retinoïden tegen pigmentvlekken?

Retinoïden kunnen bepaalde vormen van hyperpigmentatie minder zichtbaar maken. Daarbij is onderscheid belangrijk tussen zonnevlekken, melasma en post-inflammatoire hyperpigmentatie na bijvoorbeeld puistjes.

Retinoïden kunnen invloed hebben op epidermale celvernieuwing en de verdeling van pigment. Het sterkste onderzoek op dit gebied is opnieuw met tretinoïne uitgevoerd.

In een gerandomiseerde gecontroleerde studie gebruikten vrouwen met melasma veertig weken 0,1% tretinoïne. Aan het eind werd 68% van de tretinoïnegroep als verbeterd of sterk verbeterd beoordeeld, tegenover 5% van de controlegroep. Het epidermale pigment nam in huidonderzoek eveneens af. Opvallend is dat statistisch duidelijke klinische verbetering pas na ongeveer 24 weken zichtbaar werd. Bekijk het onderzoek naar tretinoïne en melasma.

Ook een gecontroleerde studie bij zwarte patiënten met melasma vond na langdurig tretinoïnegebruik verbetering van hyperpigmentatie. Bekijk de tweede melasmastudie.

Kan cosmetisch retinol pigmentvlekken verminderen?

Ook voor cosmetisch retinol bestaan aanwijzingen. In de studie met 0,1% gestabiliseerd retinol gedurende één jaar verbeterde gevlekte pigmentatie duidelijk. Bekijk de éénjaarstudie naar retinol.

Een realistische verwachting is daarom dat retinol op langere termijn kan bijdragen aan een egalere huiduitstraling en bepaalde door fotoveroudering ontstane pigmentverschillen minder zichtbaar kan maken.

Dat betekent niet dat retinoïden iedere pigmentvlek kunnen verwijderen. De oorzaak van pigmentatie speelt een grote rol. Verandert een pigmentplek onverwacht van vorm, kleur of grootte, laat deze dan professioneel beoordelen.

Waarom is zonbescherming belangrijk bij pigmentvlekken?

Wanneer je pigmentatie of fotoveroudering wilt verminderen, wil je voortdurende UV-schade zo veel mogelijk beperken. UV-straling kan zowel pigmentvorming stimuleren als processen activeren die collageen afbreken.

Zonbescherming zorgt dus niet simpelweg dat retinoïden beter werken. Het voorkomt vooral dat een belangrijke oorzaak van de veranderingen die je probeert te verbeteren onnodig actief blijft.

Daarom horen een retinoïde in de avond en goede zonbescherming overdag inhoudelijk bij dezelfde anti-agingstrategie.

Werken retinoïden tegen acne?

Ja. Medicinale topicale retinoïden behoren tot de belangrijkste en best onderzochte behandelopties bij acne. Dat betekent echter niet dat ieder cosmetisch product met retinol dezelfde werking heeft.

Een systematische review van tientallen klinische onderzoeken ondersteunt de werkzaamheid van topicale retinoïden zoals tretinoïne, adapaleen en tazaroteen bij acne. Bekijk de systematische review naar retinoïden bij acne.

Waarom werken retinoïden tegen acne?

Acne ontstaat niet alleen doordat de huid te veel talg produceert. Een belangrijk vroeg proces vindt plaats in de talgfollikel. Huidcellen kunnen daar gemakkelijker ophopen en samenkleven, waardoor een microscopisch kleine verstopping ontstaat: de microcomedo.

Deze microcomedo is de voorloper van zichtbare mee-eters en andere acneletsels. Medicinale topicale retinoïden kunnen de manier waarop huidcellen in de follikel verhoornen normaliseren en daarmee helpen voorkomen dat nieuwe microcomedonen ontstaan.

Sommige retinoïden hebben daarnaast ontstekingsremmende eigenschappen. Daarom is de populaire uitleg dat retinoïden simpelweg dode huidcellen exfoliëren te oppervlakkig. Hun werking bij acne gaat veel verder dan een gewone scrub.

Welke retinoïden worden tegen acne gebruikt?

Vooral tretinoïne, adapaleen, tazaroteen en trifaroteen worden binnen de dermatologie gebruikt.

Adapaleen is een synthetische retinoïde waarvoor veel acneonderzoek beschikbaar is. Een meta-analyse van vijf gerandomiseerde studies met in totaal ongeveer 900 deelnemers vond vergelijkbare werkzaamheid voor 0,1% adapaleen en 0,025% tretinoïne, waarbij adapaleen in deze onderzoeken beter werd verdragen. Bekijk de meta-analyse naar adapaleen en tretinoïne.

Trifaroteen is een nieuwere retinoïde die selectief werkt op RAR-γ. Grote fase III-studies laten werkzaamheid zien bij acne in zowel het gezicht als op de romp. Bekijk onderzoek naar trifaroteen bij acne.

Kunnen cosmetische retinoïden helpen bij een onzuivere huid?

Dat kan, maar de claim moet bescheidener blijven. Cosmetisch retinol kan interessant zijn bij lichte verstoppingen, mee-eters, een onregelmatige huidtextuur en restvlekjes na puistjes.

Het bewijs voor het behandelen van echte acne is veel sterker voor medicinale retinoïden. Een vrij verkrijgbaar retinol-, retinal- of HPR-product moet daarom niet worden gepresenteerd als vervanging voor een bewezen acnebehandeling.

Heb je veel ontstekingen, diepe pijnlijke plekken, ernstige acne of ontstaat littekenvorming, dan is een huisarts of dermatoloog een logischere route.

Retinoïden en restvlekjes na puistjes

Na puistjes kunnen rode of bruine plekjes langere tijd zichtbaar blijven. Retinoïden zijn hierbij interessant omdat dezelfde ingrediëntgroep zowel invloed kan hebben op follikelverhoorning als op epidermale pigmentverdeling.

Een pigmentvlekje na een puistje is wel iets anders dan een echt acnelitteken. Een diep of ingezonken litteken is een structurele verandering van de huid en kan niet simpelweg met een retinolcrème worden verwijderd.

Hoe snel zie je resultaat van retinoïden?

Retinoïden vragen geduld. De betere onderzoeken naar huidveroudering duren niet enkele dagen, maar vaak twaalf weken, zes maanden, één jaar of langer.

Een praktische tijdlijn is:

• In de eerste vier weken beoordeel je vooral hoe je huid het product verdraagt.
• Na ongeveer acht tot twaalf weken kunnen veranderingen in gladheid en huidtextuur duidelijker worden.
• Na drie tot zes maanden is het realistischer om fijne lijntjes en pigmentatie te beoordelen.
• Na zes tot twaalf maanden wordt langdurige remodellering interessanter en kunnen resultaten verder toenemen.

Het jaaronderzoek met 0,1% retinol laat goed zien dat verbetering gedurende langdurig gebruik kan doorgaan. Bekijk de studie.

Dat is ook waarom een goed verdragen retinoïde vaak een betere keuze is dan een extreem sterke formule. Het belangrijkste effect ontstaat door consequent gebruik over een lange periode.

Kunnen retinoïden bij een gevoelige huid?

Dat kan soms, maar begin niet wanneer je huid al duidelijk geïrriteerd of beschadigd is. Veel roodheid, branderigheid, schilfering of een pijnlijk droge huid zijn signalen om eerst de huidbarrière rust te geven.

Een gevoelige huid vraagt vooral om een rustige start. Gebruik één retinoïdeproduct tegelijk en introduceer niet tegelijkertijd meerdere sterke actieve ingrediënten. Daardoor kun je beter beoordelen waar je huid op reageert.

Ingrediënten zoals ceramiden kunnen in zo’n routine interessant zijn omdat ze een belangrijke rol spelen in de huidbarrière. Meer achtergrond vind je in mijn artikel over ceramiden.

Waarom krijg je soms roodheid en schilfers?

Retinoïden beïnvloeden de vernieuwing en differentiatie van huidcellen. Wanneer je te veel, te vaak of met een te intensieve formule begint, kan de huidbarrière daarop reageren met droogheid, roodheid, schilfers, jeuk of een branderig gevoel.

Dit wordt ook wel retinoid dermatitis genoemd. Irritatie is geen bewijs dat een retinoïde extra goed werkt. Aanhoudende branderigheid betekent vooral dat de huid de huidige routine niet goed verdraagt.

Is purging door retinoïden normaal?

De term purging wordt online zeer ruim gebruikt. Wanneer follikelprocessen veranderen, kunnen bestaande verstoppingen tijdelijk sneller zichtbaar worden. Niet iedere reactie hoort echter bij purging.

Krijg je vooral roodheid, schilfers, jeuk, branderigheid of een huid die ineens op vrijwel ieder product reageert, dan past dat eerder bij irritatie. Zie purging daarom niet als reden om maanden met een beschadigde huidbarrière door te blijven smeren.

Hoe begin je met een retinoïde?

Begin rustig, zeker wanneer je nog nooit retinol, retinal of HPR hebt gebruikt.

Gebruik het product de eerste twee weken bijvoorbeeld twee niet-opeenvolgende avonden per week. Blijft de huid rustig, dan kun je in week drie en vier eventueel richting om de avond. Daarna kun je de frequentie verder verhogen wanneer de huid het product comfortabel blijft verdragen.

Dagelijks gebruik is geen doel op zichzelf. Sommige huidtypen functioneren uitstekend met drie retinoïde-avonden per week. Consequent en comfortabel gebruik is belangrijker dan zo snel mogelijk iedere avond smeren.

Wat is de sandwichmethode?

Bij de sandwichmethode gebruik je een moisturizer vóór en na je retinoïde:

moisturizer of serum → retinoïde → moisturizer

Vooral bij een droge of gevoelige huid kan dit prettig zijn. Het is geen garantie tegen irritatie. Wordt je huid alsnog sterk rood of branderig, dan is minder frequent gebruiken meestal verstandiger. De beste moisturizer voor gebruik naast je retinoïde is de Moisturizing Relief Cream. Deze is parfumvrij, rijk maar niet vet en bevat uitsluitend kalmerende extracten om de huid tot rust te brengen.

Welke ingrediënten kun je combineren met retinoïden?

Een goede retinoïderoutine hoeft niet ingewikkeld te zijn. Vooral tijdens de opbouwfase is een eenvoudige routine vaak prettiger dan veel verschillende actieve ingrediënten combineren.

Niacinamide kan prima in dezelfde routine worden gebruikt. Het werkt via andere mechanismen en wordt veel toegepast in producten voor huidbarrière, talgbalans en een egalere huiduitstraling.

Ook hyaluronzuur past goed naast retinoïden. Het is een vochtbinder en geen exfoliërend zuur, waardoor het juist prettig kan zijn wanneer je huid wat droger aanvoelt.

Ceramiden zijn interessant wanneer droogte of gevoeligheid een rol speelt. Ze vormen een belangrijk onderdeel van de lipidenstructuur in de bovenste huidlaag.

Peptiden kunnen eveneens samen met retinoïden worden gebruikt. De twee ingrediëntgroepen werken via andere mechanismen. Meer hierover lees je in mijn uitgebreide artikel over peptiden, rimpels en huidstevigheid.

Vitamine C en retinoïden kunnen binnen dezelfde totale huidroutine voorkomen. Voor een gevoelige huid is het vaak overzichtelijk om vitamine C in de ochtend en de retinoïde in de avond te gebruiken.

Glycolzuur, melkzuur en salicylzuur zijn niet automatisch verboden naast retinoïden, maar de combinatie kan de kans op irritatie verhogen. Zeker tijdens de eerste weken is het verstandiger om niet alles tegelijkertijd te introduceren.

Retinoïden en zonbescherming

Wanneer je retinoïden gebruikt voor fotoveroudering of pigmentatie hoort zonbescherming bij dezelfde strategie. UV-straling stimuleert immers precies de processen die je probeert te beperken, waaronder collageenafbraak en pigmentvorming.

Een goede SPF zorgt er niet voor dat retinoïden ineens beter werken, maar helpt voorkomen dat voortdurende UV-blootstelling je huiddoel tegenwerkt.

Kun je retinoïden in de zomer gebruiken?

Ja. Een goed verdragen cosmetische retinoïde hoeft niet automatisch gedurende de zomer te worden gestopt.

Wel is consequente zonbescherming belangrijk, zeker wanneer je werkt aan pigmentatie en fotoveroudering. Wordt de huid rood of sterk schilferig, verlaag dan de frequentie of stop tijdelijk. Dat advies geldt overigens ook in de winter.

Retinoïden tijdens zwangerschap

Tijdens zwangerschap en zwangerschapswens worden retinoïden uit voorzorg vermeden. Dit geldt vanzelfsprekend voor medicinale retinoïden, maar ook bij cosmetische retinoïden is terughoudendheid verstandig.

Ben je zwanger, wil je zwanger worden of twijfel je over gebruik tijdens borstvoeding, bespreek dit dan met arts, apotheker, dermatoloog of verloskundige.

Welke Europese regels gelden voor vitamine A in cosmetica?

De Europese regels rond bepaalde vitamine A-vormen zijn aangescherpt. Verordening (EU) 2024/996 stelt grenzen aan Retinol, Retinyl Acetate en Retinyl Palmitate.

De maximale hoeveelheid bedraagt 0,05% retinol-equivalent in bodylotion en 0,3% retinol-equivalent in andere cosmetische producten. Producten met deze stoffen moeten daarnaast een waarschuwing dragen waarin consumenten worden gewezen op hun totale dagelijkse inname van vitamine A. Bekijk Verordening (EU) 2024/996.

De regelgeving betekent niet dat vitamine A in cosmetica plotseling als onveilig wordt beschouwd. De risicobeoordeling houdt vooral rekening met de totale blootstelling aan vitamine A uit onder andere voeding, supplementen en cosmetica.

Retinol, retinal, HPR of retinyl palmitate: welke retinoïde kies je?

Er bestaat geen universeel beste retinoïde.

Retinol is een relatief uitgebreid onderzochte cosmetische vitamine A-vorm en vooral interessant bij fotoveroudering, fijne lijntjes, huidtextuur en pigmentatie.

Retinal bevindt zich één omzettingsstap dichter bij retinoïnezuur en beschikt eveneens over humane klinische data. De totale formulering blijft belangrijk.

HPR is een modernere retinoïde met een groeiende hoeveelheid onderzoek. Voor algemene uitspraken dat HPR beter en tegelijkertijd milder is dan retinol vind ik het onafhankelijke bewijs nog te beperkt.

Retinyl Palmitate en andere retinylesters kunnen onderdeel zijn van goede formules, maar alleen de aanwezigheid van zo’n ingrediënt is onvoldoende bewijs voor sterke anti-agingwerking.

Tretinoïne beschikt over de sterkste en langste klinische geschiedenis, maar is een geneesmiddel en daarmee een andere categorie dan cosmetische huidverzorging.

Wil je juist geen retinoïde gebruiken, dan is bakuchiol een alternatief dat voor vergelijkbare cosmetische huiddoelen wordt toegepast. Bakuchiol is geen vorm van vitamine A en dus chemisch gezien ook geen “plantaardige retinol”.

Welke Youth Lab Retinol Reboot past bij jouw huid?

De Youth Lab Retinol Reboot-lijn laat goed zien waarom je niet alleen naar de productnaam moet kijken. De vijf producten bevatten namelijk niet allemaal dezelfde retinoïde.

Youth Lab Retinol Reboot Serum

Het Youth Lab Retinol Reboot Serum past vooral wanneer je een losse retinoïde-treatment voor de avond zoekt en daarna zelf een moisturizer wilt kiezen. De actuele formule bevat Retinal en Hydroxypinacolone Retinoate, naast verschillende vochtbindende en verzorgende ingrediënten.

Het past vooral bij een huid waarbij fijne lijntjes, huidtextuur, fotoveroudering en een egalere uitstraling de belangrijkste doelen zijn en die een losse treatment prettig vindt.

Youth Lab Retinol Reboot Nachtcrème

De Youth Lab Retinol Reboot Nachtcrème bevat volgens de actuele productinformatie eveneens Retinal en HPR. Het verschil met het serum zit vooral in de rijkere crèmebasis en de functie binnen de avondroutine.

Deze formule past vooral wanneer je huid sneller droog aanvoelt of wanneer je een retinoïde liever direct combineert met een vollere nachtverzorging.

Serum of nachtcrème?

Kies het serum wanneer je al een moisturizer hebt die goed bevalt, een lichtere textuur prettig vindt en de retinoïdestap afzonderlijk wilt doseren.

Kies de nachtcrème wanneer je huid sneller droog aanvoelt en je behandeling en verzorging liever combineert in één rijkere stap.

Voor beginners zou ik niet automatisch beide tegelijkertijd adviseren. Als je met één product begint, kun je beter beoordelen hoe je huid op de retinoïden reageert.

Youth Lab Retinol Reboot Dagcrème SPF30

De Youth Lab Retinol Reboot Dagcrème SPF30 combineert SPF30 met Retinal en Hydroxypinacolone Retinoate.

Voor anti-aging is de beschermende functie van deze stap minstens zo belangrijk als de aanwezigheid van retinoïden. Wanneer fotoveroudering en pigmentatie je belangrijkste doelen zijn, is het beperken van nieuwe UV-schade een essentieel onderdeel van de routine.

Youth Lab Retinol Reboot Eye Serum

Het Youth Lab Retinol Reboot Eye Serum is specifiek bedoeld voor de huid rond de ogen. De actuele zichtbare ingrediëntenlijst vermeldt Hydroxypinacolone Retinoate. Daarnaast bevat de formule verschillende hydraterende en verzorgende ingrediënten, waaronder glycerine, ureum, hyaluronzuur, panthenol en squalaan.

De huid rond de ogen reageert vaak sneller op actieve ingrediënten. Gebruik daarom een kleine hoeveelheid en verlaag de frequentie bij roodheid of schilfering.

Youth Lab Retinol Reboot Oogpads

De Youth Lab Retinol Reboot Oogpads zijn interessant omdat de actuele formule juist Retinol bevat. Daarnaast staan onder andere Bakuchiol, Niacinamide en Sodium Hyaluronate in de ingrediëntenlijst.

Zie de oogpads vooral als aanvullende oogverzorging. Ze vervangen geen consequent gebruikte retinoïderoutine voor het hele gezicht. Structurele veranderingen waar retinoïdestudies naar kijken ontstaan gedurende weken en maanden, niet tijdens één toepassing van enkele minuten.

Hoe bouw je een Youth Lab Retinol Reboot-routine op?

Bij iemand die nog niet eerder retinoïden heeft gebruikt, zou ik de routine eenvoudig houden.

In de ochtend kun je mild reinigen indien nodig, een moisturizer gebruiken wanneer de huid die nodig heeft en afsluiten met een geschikte zonbescherming. De Retinol Reboot Dagcrème SPF30 kan hiervoor een optie zijn wanneer deze past bij je huid en gewenste beschermingsniveau.

In de avond reinig je de huid en kies je vervolgens voor het Retinol Reboot Serum óf de Retinol Reboot Nachtcrème.

Een afzonderlijk oogproduct kun je later toevoegen wanneer je weet dat je huid de basisroutine goed verdraagt.

Meer verschillende retinoïden tegelijk gebruiken betekent niet automatisch meer resultaat. De wetenschappelijke studies naar huidveroudering laten juist zien dat langdurig en consequent gebruik bepalend is.

Wat is het belangrijkste om te onthouden over retinoïden?

Retinoïden behoren tot de best onderzochte ingrediëntgroepen voor zichtbare fotoveroudering. Vooral tretinoïne beschikt over een uitzonderlijk lange klinische geschiedenis, maar ook cosmetisch retinol en retinal hebben humane onderzoeken waarin verbeteringen worden gevonden van fijne lijntjes, huidtextuur en pigmentatie.

Bij acne is het bewijs vooral sterk voor medicinale topicale retinoïden zoals tretinoïne, adapaleen, tazaroteen en trifaroteen. Voor modernere cosmetische verbindingen zoals HPR groeit de hoeveelheid onderzoek, maar is de onafhankelijke evidencebase nog duidelijk kleiner.

De belangrijkste vraag is daarom niet welke retinoïde op papier het sterkst is. Kijk vooral naar welke vorm, formule en frequentie bij je huid passen en welke routine je maandenlang comfortabel kunt volhouden. Bij retinoïden bepaalt consequent gebruik op de lange termijn veel meer dan één intensieve start.

Veelgestelde vragen over retinoïden

Wat zijn retinoïden?

Retinoïden zijn natuurlijke of synthetische vitamine A-achtige stoffen die invloed kunnen hebben op processen in huidcellen. Tot de groep behoren onder andere retinol, retinal, tretinoïne, verschillende retinylesters en synthetische retinoïden zoals adapaleen. Ze verschillen sterk in toepassing, werkzaamheid en hoeveelheid wetenschappelijk bewijs.

Wat is het verschil tussen retinoïde en retinol?

Retinoïde is de verzamelnaam voor een grote familie vitamine A-achtige verbindingen. Retinol is één specifieke retinoïde binnen die familie. Alle retinol is dus een retinoïde, maar niet iedere retinoïde is retinol.

Werken retinoïden bewezen tegen rimpels?

Ja. Vooral voor tretinoïne bestaat sterk en langdurig humaan onderzoek naar fotoveroudering. Ook cosmetisch retinol en retinal hebben gecontroleerde studies waarin fijne lijntjes, huidtextuur en pigmentatie verbeterden.

Kunnen retinoïden collageen stimuleren?

Onderzoek laat zien dat retinoïden invloed kunnen hebben op procollageenproductie en bepaalde routes die betrokken zijn bij collageenafbraak. In een langdurige studie met 0,1% retinol werd bijvoorbeeld meer type I-procollageen gemeten. Bekijk het onderzoek.

Welke retinoïde is het sterkst?

Die vraag is moeilijk los van de toepassing te beantwoorden. Tretinoïne is al retinoïnezuur en heeft de sterkste klinische onderzoeksachtergrond, maar is een geneesmiddel. Bij cosmetische retinoïden bepalen onder andere concentratie, stabiliteit, formulering en huidverdraagbaarheid hoeveel effect een product uiteindelijk heeft.

Wat is beter: retinol of retinal?

Retinal zit één omzettingsstap dichter bij retinoïnezuur dan retinol. Dat betekent niet automatisch dat ieder retinalproduct beter werkt. Voor beide vormen bestaat humaan onderzoek en de complete formule blijft belangrijk.

Wat is HPR?

HPR staat voor Hydroxypinacolone Retinoate en is een modernere cosmetische retinoïde. Er bestaat inmiddels humaan onderzoek naar formules met HPR, maar de evidencebase is nog kleiner dan voor retinol en tretinoïne. Meer hierover lees je in mijn uitgebreide artikel over HPR en Granactive Retinoid.

Werken retinoïden tegen pigmentvlekken?

Bepaalde retinoïden kunnen hyperpigmentatie minder zichtbaar maken. Vooral tretinoïne beschikt over gecontroleerd onderzoek bij fotoveroudering en melasma. Ook retinol heeft klinische data waarin gevlekte pigmentatie bij langdurig gebruik verbeterde.

Werken retinoïden tegen acne?

Medicinale topicale retinoïden behoren tot de best onderbouwde middelen bij acne. Tretinoïne, adapaleen, tazaroteen en trifaroteen zijn hiervoor uitgebreid onderzocht. Gewone cosmetische retinol heeft een veel beperktere evidencebase bij echte acne, maar kan wel passen bij lichte verstoppingen en mee-eters.

Hoe lang duurt het voordat retinoïden werken?

Denk in maanden in plaats van dagen. In de eerste weken beoordeel je vooral de verdraagbaarheid. Na ongeveer acht tot twaalf weken kunnen veranderingen in huidtextuur duidelijker worden, terwijl fijne lijntjes, pigmentatie en structurele huidremodellering meestal een langere gebruiksperiode vragen.

Kun je iedere avond een retinoïde gebruiken?

Dat kan bij sommige huidtypen en formules, maar is geen noodzakelijk doel. Begin liever twee avonden per week en verhoog de frequentie alleen wanneer de huid rustig blijft. Een lagere frequentie die je maandenlang goed verdraagt is vaak verstandiger dan dagelijks gebruik met voortdurende irritatie.

Kun je retinoïden gebruiken bij een gevoelige huid?

Dat kan soms, mits de huid bij de start rustig en intact is. Begin langzaam, gebruik één retinoïde tegelijk en houd de rest van de routine eenvoudig. Bij aanhoudende roodheid, branderigheid of schilfering is terugschakelen verstandiger dan proberen door de irritatie heen te smeren.

Over de auteur

Ik ben Mark van MetOlijf en schrijf al sinds 2014 honderden artikelen over alles wat met natuurlijke verzorging te maken heeft. Bij ingrediënten zoals retinoïden vind ik het belangrijk om onderscheid te maken tussen wat een fabrikant belooft, wat biologisch aannemelijk is en wat daadwerkelijk in humaan onderzoek is aangetoond.

Daarom kijk ik bij retinoïden niet alleen naar een percentage of productnaam, maar naar de exacte retinoïde, de volledige formule, beschikbare klinische onderzoeken, huidverdraagbaarheid en voor welke huid een product werkelijk logisch is.

Lees meer over MetOlijf en hoe wij sinds 2014 verzorgingsproducten selecteren en persoonlijk adviseren. Heb je vragen of wil je een passend productadvies op maat? Mail dan naar klantenservice@metolijf.nl of bel naar 023 583 1985.

Wetenschappelijke bronverantwoording

Voor deze gids heb ik bewust onderscheid gemaakt tussen onderzoek naar tretinoïne, cosmetisch retinol, retinal, andere retinoïden en medicinale acnebehandeling. Resultaten van één retinoïde mogen namelijk niet automatisch worden gebruikt als bewijs voor alle andere retinoïden.

Retinol en huidveroudering

• One-year topical stabilized retinol treatment improves photodamaged skin in a double-blind, vehicle-controlled trial
• Improvement of photoaged facial skin in middle-aged Japanese females by topical retinol
• Randomized parallel control trial comparing two concentrations of retinol in aging skin
• Combined retinol-lactose-glycolic acid effects on photoaged skin

Tretinoïne en fotoveroudering

• Topical tretinoin improves photoaged skin
• Sustained improvement with prolonged topical tretinoin for photoaged skin
• Long-term efficacy and safety of tretinoin emollient cream 0.05% in photodamaged facial skin
• Tretinoin microsphere gel 0.1% for photodamaged facial skin
• Molecular mechanisms of photoaging in human skin and their prevention by all-trans retinoic acid

Retinal

• Efficacy and safety of retinaldehyde 0.1% and 0.05% creams used to treat photoaged skin
• Clinical use of topical retinaldehyde on photoaged skin
• The efficacy and safety of multilamellar vesicle containing retinaldehyde
• Antiaging efficacy of a retinaldehyde-based cream compared with glycolic acid peel sessions

Pigmentatie

• Topical tretinoin improves melasma: a vehicle-controlled clinical trial
• Topical retinoic acid for melasma in black patients

Retinoïden en acne

• Topical Retinoids in Acne Vulgaris: A Systematic Review
• Topical retinoids in acne: an evidence-based overview
• Adapalene 0.1% versus tretinoin 0.025% in acne: meta-analysis of five randomized trials
• Randomized phase III evaluation of trifarotene in moderate facial and truncal acne

Andere retinoïden

• Clinical research involving Hydroxypinacolone Retinoate and peptides
• Clinical research involving Hydroxypinacolone Retinoate and retinyl propionate
• A clinicopathological study of topical retinyl propionate cream in skin photoageing
• Improvement in skin wrinkles from the use of photostable retinyl retinoate
• Retinyl retinoate improves photoaged skin: a double-blind randomized controlled trial

Europese regelgeving

• Verordening (EU) 2024/996 over onder andere vitamine A in cosmetische producten

Deze informatie is bedoeld als algemene uitleg over cosmetica en retinoïden en vervangt geen diagnose of persoonlijk medisch advies. Medicinale retinoïden zoals tretinoïne, adapaleen, tazaroteen, trifaroteen en isotretinoïne horen binnen medisch advies en moeten niet worden behandeld alsof het gewone cosmetische huidverzorgingsproducten zijn.